Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA
5 listopada Komisja Europejska przedstawiła pakiet Education and Skills, czyli zestaw inicjatyw mających pomóc państwom członkowskim w poprawie jakości edukacji i dostosowaniu jej do zmieniających się potrzeb społecznych oraz rynku pracy. Dokument koncentruje się na czterech obszarach: poprawie podstawowych umiejętności uczniów, wykorzystaniu technologii cyfrowych i sztucznej inteligencji w edukacji, wzmocnieniu zawodu nauczyciela oraz modernizacji kształcenia zawodowego.
Bruksela chce w ten sposób odpowiedzieć na pogarszające się wyniki uczniów, niedobory kadry pedagogicznej i wyzwania związane z cyfrową transformacją szkół. Część propozycji może mieć istotne znaczenie również dla polskiego systemu oświaty.
Komisja zwraca uwagę na utrzymujący się spadek poziomu podstawowych kompetencji młodzieży, niedobory nauczycieli w wielu krajach Unii oraz niewystarczające przygotowanie szkół do zmian technologicznych. Według danych przywoływanych przez Komisję, około jedna trzecia piętnastolatków w Unii Europejskiej nie osiąga podstawowego poziomu umiejętności czytania i rozumowania matematycznego. W naukach przyrodniczych problem dotyczy około jednej czwartej uczniów.
Nowy pakiet nie jest próbą narzucenia państwom członkowskim jednego modelu szkoły. Komisja proponuje wspólne kierunki działań, rekomendacje i mechanizmy współpracy, pozostawiając krajom odpowiedzialność za organizację systemów edukacji. Dla nauczycieli szczególnie istotne mogą okazać się rozwiązania dotyczące warunków zatrudnienia, rozwoju zawodowego i wykorzystania nowych technologii.
Nauczyciel potrzebuje lepszych warunków pracy, a nie tylko nowych obowiązków
Jednym z najważniejszych elementów pakietu jest EU Teachers Agenda – agenda dotycząca poprawy atrakcyjności zawodu nauczyciela. Komisja Europejska chce, aby państwa członkowskie podjęły bardziej zdecydowane działania na rzecz zatrzymania obecnych nauczycieli w zawodzie i przyciągania nowych osób do pracy w szkołach.
Czytaj więcej
Dyrektorzy szkół będą mogli kontrolować plecaki, odzież wierzchnią i rzeczy wnoszone na teren placówek przez uczniów oraz osoby z zewnątrz. W przyp...
Proponowane rozwiązania obejmują przede wszystkim poprawę warunków zatrudnienia, większe uznanie społecznej roli nauczycieli, wzmocnienie możliwości rozwoju zawodowego oraz bardziej elastyczne ścieżki kariery. Komisja zwraca uwagę, że niedobór nauczycieli nie jest wyłącznie problemem rekrutacyjnym. Wynika również z warunków, w jakich pracują pedagodzy, obciążenia obowiązkami oraz ograniczonych możliwości rozwoju.
Wśród szczególnie interesujących postulatów znajduje się ograniczenie obciążeń administracyjnych. Zdaniem Komisji nauczyciele powinni mieć więcej czasu na przygotowywanie lekcji, ocenianie postępów uczniów i współpracę z innymi pracownikami szkoły. Nie chodzi więc wyłącznie o zwiększanie liczby szkoleń czy wprowadzanie kolejnych narzędzi, ale również o stworzenie warunków, w których nauczyciel może skoncentrować się na podstawowym zadaniu – nauczaniu i wspieraniu uczniów.
Komisja proponuje także wzmocnienie systemów przygotowania do zawodu. Początkujący nauczyciele powinni otrzymywać odpowiednie wsparcie, w tym możliwość korzystania z mentoringu i pomocy bardziej doświadczonych kolegów. Ważne miejsce zajmuje również doskonalenie zawodowe w trakcie całej kariery, dostosowane do zmieniających się potrzeb szkoły.
Szczególne znaczenie ma postulat większego udziału samych nauczycieli i ich przedstawicieli w kształtowaniu polityki edukacyjnej. Komisja chce, aby osoby pracujące w szkołach nie były jedynie odbiorcami kolejnych reform, lecz uczestniczyły w projektowaniu i ocenie zmian. Dotyczy to również decyzji o wprowadzaniu nowych technologii do procesu nauczania.
W propozycjach znalazło się ponadto wezwanie do przeanalizowania, czy wynagrodzenia i warunki zatrudnienia nie stanowią przeszkody w pozyskiwaniu i utrzymywaniu kadry pedagogicznej. To ważny sygnał, że problemu niedoboru nauczycieli nie można rozwiązać wyłącznie poprzez promowanie zawodu czy zwiększanie liczby osób kształcących się na kierunkach pedagogicznych.
Sztuczna inteligencja w szkole, ale pod kontrolą nauczyciela
Drugim istotnym obszarem pakietu jest wykorzystanie sztucznej inteligencji i technologii cyfrowych w edukacji. Komisja nie proponuje rezygnacji z nowych narzędzi ani ograniczania ich obecności w szkołach. Przeciwnie – chce, aby państwa członkowskie przygotowały uczniów i nauczycieli do świadomego, bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z AI.
Jednym z planowanych rozwiązań jest upowszechnienie edukacji dotyczącej sztucznej inteligencji w szkołach podstawowych i ponadpodstawowych. Uczniowie powinni rozumieć, jak działają narzędzia AI, jakie mają możliwości i ograniczenia, a także jakie zagrożenia wiążą się z ich wykorzystywaniem. Istotne będzie nie tylko posługiwanie się konkretnymi aplikacjami, lecz przede wszystkim umiejętność krytycznej oceny generowanych przez nie treści.
Czytaj więcej
Rząd chce ograniczyć dostęp do internetowych serwisów społecznościowych osobom poniżej 15. roku życia.
Komisja zapowiada pilotaż certyfikatu kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji dla piętnastolatków, który ma rozpocząć się w roku szkolnym 2027/2028. Wcześniej, do połowy 2027 r., mają zostać przygotowane efekty uczenia się i wytyczne dotyczące oceny tych kompetencji.
Ważne jest również to, jak Komisja definiuje rolę nauczyciela w świecie coraz powszechniejszego wykorzystania AI. Technologia ma wspierać proces nauczania, a nie zastępować pedagogów w podejmowaniu decyzji dydaktycznych. Jej stosowanie powinno być uzasadnione edukacyjnie, dostosowane do wieku uczniów i pozostawać pod kontrolą nauczyciela.
W propozycjach znalazły się także zapisy dotyczące ochrony nauczycieli przed nadmiernym nadzorem algorytmicznym. Wprowadzanie nowych narzędzi nie powinno prowadzić do ograniczania ich autonomii zawodowej ani do stosowania technologii służących inwazyjnemu monitorowaniu pracy.
Równolegle Komisja chce wspierać rozwój kompetencji cyfrowych uczniów i nauczycieli, w tym umiejętności rozpoznawania dezinformacji, manipulacji i szkodliwych treści w internecie.
Bezpieczeństwo cyfrowe i zdrowe nawyki uczniów
Technologie cyfrowe to nie tylko szansa na poprawę jakości nauczania, ale również wyzwanie związane z bezpieczeństwem i dobrostanem dzieci i młodzieży. Dlatego pakiet przewiduje przygotowanie European Healthy Screens Pledge – europejskiego zobowiązania dotyczącego zdrowszego korzystania z ekranów.
Czytaj więcej
Uczniowie szczególnie uzdolnieni będą mogli szybciej rozpocząć naukę według indywidualnego programu lub toku nauki. MEN proponuje zmiany, które poz...
Inicjatywa ma dostarczyć szkołom i rodzinom wskazówek dotyczących bezpieczeństwa w sieci, czasu spędzanego przed ekranami, higieny snu oraz zachowania równowagi między aktywnością online i offline. Komisja chce, aby w wypracowywanie zasad zaangażowani byli także rodzice i sami uczniowie.
To podejście pokazuje, że odpowiedzialność za cyfrowe bezpieczeństwo młodych ludzi nie powinna spoczywać wyłącznie na szkole. Potrzebna jest współpraca nauczycieli, rodziców, instytucji publicznych i specjalistów zajmujących się zdrowiem oraz rozwojem dzieci.
Powrót do podstawowych umiejętności
Jednym z głównych celów nowego pakietu jest odwrócenie niekorzystnego trendu w zakresie podstawowych kompetencji uczniów. Komisja zwraca uwagę przede wszystkim na czytanie ze zrozumieniem, matematykę, nauki przyrodnicze, kompetencje cyfrowe i obywatelskie.
Państwa członkowskie mają otrzymać praktyczne wskazówki dotyczące poprawy wyników nauczania. Szczególny nacisk położono na wczesne rozpoznawanie trudności edukacyjnych, indywidualne wsparcie uczniów oraz dodatkowe zajęcia prowadzone indywidualnie lub w małych grupach. Pomoc ma być kierowana zarówno do dzieci mających problemy z opanowaniem podstawowych umiejętności, jak i do uczniów zdolnych, którzy potrzebują bardziej wymagających zadań i możliwości rozwijania swoich zainteresowań.
Czytaj więcej
Uczniowie poznają zasady ewakuacji, dowiedzą się, gdzie szukać schronienia, a szkoły będą regularnie ćwiczyć reagowanie na sytuacje kryzysowe. Mini...
Wśród proponowanych rozwiązań znalazła się również ściślejsza współpraca szkół z rodzinami i lokalnymi instytucjami. Komisja podkreśla, że na wyniki edukacyjne wpływają nie tylko metody nauczania, ale także sytuacja społeczna i ekonomiczna uczniów, ich dobrostan psychiczny, poczucie bezpieczeństwa czy zaangażowanie rodziców.
W tym celu ma powstać unijna sieć usług doradczych i wspierających szkoły. Jej zadaniem będzie łączenie krajowych i regionalnych instytucji oraz udostępnianie szkołom wiedzy i specjalistycznej pomocy. Pierwsze 30 regionalnych ośrodków wsparcia ma zostać uruchomionych w 2028 r. przy wykorzystaniu środków programu Erasmus+.
Europejskie partnerstwa szkół
Komisja proponuje także tworzenie European School Alliances, czyli długofalowych partnerstw szkół i organów prowadzących z różnych państw członkowskich.
Ich zadaniem będzie wspólne poszukiwanie skutecznych sposobów poprawy wyników uczniów w zakresie podstawowych kompetencji. Szkoły będą mogły wymieniać doświadczenia, testować sprawdzone rozwiązania i dostosowywać je do własnych warunków. Istotne będzie określanie konkretnych celów i mierzenie efektów podejmowanych działań.
Czytaj więcej
Święto Edukacji Narodowej nazywane potocznie Dniem Nauczyciela, którego historia sięga XVIII w. To właśnie wtedy, w 1773 roku, powołano Komisję Edu...
Przygotowania do tworzenia takich partnerstw mają być wspierane przez program Erasmus+ w 2027 r. Od 2028 r. Komisja zakłada możliwość rozwijania nawet 100 nowych sojuszy rocznie, przy czym skala tego przedsięwzięcia będzie zależeć od przyszłego budżetu Unii.
Dla polskich szkół może to oznaczać nowe możliwości współpracy międzynarodowej, wymiany doświadczeń i korzystania z rozwiązań sprawdzonych w innych systemach edukacyjnych.
Kształcenie zawodowe bliżej rynku pracy
Czwarty filar pakietu dotyczy edukacji zawodowej i technicznej. Komisja chce, aby szkoły i placówki kształcenia zawodowego lepiej odpowiadały na zmieniające się potrzeby gospodarki, a zdobywane przez uczniów umiejętności były przydatne na rynku pracy.
Nowa europejska strategia kształcenia zawodowego przewiduje między innymi rozwój krótkich, elastycznych modułów szkoleniowych przygotowywanych we współpracy z przedsiębiorstwami i przedstawicielami poszczególnych branż. Placówki będą mogły włączać je do krajowych programów nauczania. Planowane są również rozwiązania ułatwiające potwierdzanie zdobytych kompetencji i uznawanie kwalifikacji w różnych państwach Unii.
Czytaj więcej
W szkołach rozpoczął się Tydzień o Przeciwdziałaniu Przemocy Rówieśniczej. Przez najbliższe dni uczniowie, nauczyciele i rodzice będą rozmawiać o h...
Ważnym elementem ma być zacieśnienie współpracy szkół z pracodawcami, między innymi poprzez wspólne korzystanie z nowoczesnego wyposażenia i infrastruktury szkoleniowej. Komisja zapowiada również rozwój europejskiej platformy mobilności dla uczniów kształcenia zawodowego i praktykantów, która ma ułatwiać organizowanie zagranicznych staży i praktyk.
Co propozycje KE dotyczące edukacji oznaczają dla Polski?
Nowy pakiet Komisji Europejskiej obejmuje obszary, które od lat stanowią przedmiot dyskusji o przyszłości polskiej szkoły: niedobór nauczycieli, warunki wykonywania zawodu, przeciążenie obowiązkami administracyjnymi, jakość kształcenia podstawowego oraz przygotowanie uczniów i pedagogów do funkcjonowania w świecie nowych technologii.
Szczególnie interesujące z polskiej perspektywy są propozycje dotyczące poprawy warunków pracy nauczycieli i ograniczenia biurokracji. Komisja wyraźnie wskazuje, że atrakcyjność zawodu nie zależy wyłącznie od wysokości wynagrodzeń. Równie ważne są autonomia zawodowa, możliwość rozwoju, wsparcie na początku kariery i realny wpływ nauczycieli na decyzje dotyczące edukacji.
Trzeba jednak pamiętać, że przedstawione propozycje nie są nowymi przepisami, które automatycznie zmienią sytuację w polskich szkołach. Rekomendacje dotyczące poprawy podstawowych kompetencji oraz atrakcyjności zawodu nauczyciela mają charakter niewiążący. To państwa członkowskie zdecydują, w jaki sposób i w jakim zakresie wykorzystają proponowane rozwiązania. Organizacja systemu edukacji, programy nauczania i polityka kadrowa pozostają w kompetencjach krajowych.
Komisja zaprosiła państwa członkowskie do analizy i przyjęcia przedstawionych rekomendacji. Kolejnym ważnym etapem będzie Europejski Szczyt Edukacji i Umiejętności zaplanowany na 20 listopada 2026 r., podczas którego ma rozpocząć się dyskusja nad wdrażaniem pakietu.
Dla europejskiej edukacji to próba odpowiedzi na kilka powiązanych ze sobą wyzwań. Nie da się poprawić wyników uczniów bez wsparcia nauczycieli, skutecznie wprowadzać nowych technologii bez przygotowania pedagogów i młodzieży ani budować nowoczesnego kształcenia zawodowego bez współpracy szkół z gospodarką. Komisja Europejska stawia więc sprawę jasno: przyszłość edukacji zależy nie tylko od nowych narzędzi i programów, ale przede wszystkim od ludzi, którzy tworzą szkołę na co dzień.
