Efektów tej pracy nie da się w pełni zmierzyć oceną na świadectwie. Te stają się widoczne po latach, gdy dorosły człowiek angażuje się w życie swojej społeczności albo przypomina sobie słowa wychowawcy, które pomogły mu przejść przez trudny moment.

Właśnie ten wymiar edukacji jest doceniany przez organizatora Nagrody „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej, czyli Centrum Edukacji Obywatelskiej (CEO). Ta Nagroda to wyróżnienie dla nauczycielek i nauczycieli, którzy rozumieją, że edukacja nie kończy się na przekazywaniu wiedzy. Istotą nauczania jest także wspieranie młodych ludzi w rozwijaniu empatii, sprawczości oraz podejmowaniu działań społecznych.

Nagroda za to, czego nie da się zmierzyć oceną

Nagroda ma już dwie dekady historii. Jej patronka, znana z ratowania żydowskich dzieci podczas II wojny światowej, stała się symbolem odwagi, solidarności i odpowiedzialności za bliźniego. Pomysłodawczynią wyróżnienia była Elżbieta Ficowska, jedna z osób uratowanych przez Irenę Sendlerową.

Po raz pierwszy laureatki i laureatów wybrano w 2006 roku, a od 2008 roku kolejne edycje organizuje CEO. Wyróżnienie trafia do osób, które w codziennej pracy wychowawczej kierują się empatią, otwartością i szacunkiem. Liczą się nie tylko spektakularne projekty, lecz także konsekwentne działania: reagowanie na wykluczenie, zachęcanie podopiecznych do krytycznego myślenia, tworzenie przestrzeni do rozmowy i pokazywanie młodym ludziom, że mogą współtworzyć świat.

Nauczyciele Sendlerowcy wiedzą, że wychowanie nie jest dodatkiem do nauczania –stanowi fundament zawodu. To praca, która pomaga wychowankom zrozumieć odmienność, polega też na rozmawianiu z nimi o trudnych sprawach oraz przygotowaniu ich do życia w społeczeństwie. A to wszystko nawet wówczas, gdy w planie lekcji nie ma na to osobnej godziny.

Historie nauczycielskiego zaangażowania

Nie ma jednego przepisu na dobrą pracę wychowawczą. Jest natomiast przekonanie, że warto wyjść poza schemat. Laureaci poprzednich edycji pokazują, jak różne mogą być drogi.

Agnieszka Jankowiak-Maik, laureatka z 2020 roku, uczy historii i wiedzy o społeczeństwie, w sieci znana jako „Babka od histy”. Jest herstoryczką, autorką książek i materiałów dla nauczycieli z edukacji antydyskryminacyjnej. Pokazuje uczniom, że historię warto czytać na nowo. Na jej lekcjach młodzi ludzie uczą się krytycznego myślenia i wrażliwości na głosy, które łatwo przeoczyć, a potem wykorzystują tę umiejętność w praktyce: działają w wolontariacie, piszą wnioski do budżetu obywatelskiego, angażują się w Młodzieżowej Radzie Miasta i przyczyniają do powołania Rzecznika Praw Uczniów.

Marta Florkiewicz-Borkowska, laureatka z 2021 roku, znana jako FloBo jest germanistką z Pielgrzymowic, trenerką edukacyjną i autorką materiałów dla nauczycieli. Łączy arteterapię z nowoczesnymi technologiami. Kapituła Nagrody doceniła jej ogólnopolski projekt „Pożeracze smutków”, w którym wraz z uczniami i lokalną społecznością szyje maskotki i poduszkostwory. Te trafiają do szpitali, domów dziecka i hospicjów, na akcje charytatywne. Twórcze zajęcia służą m.in. wzmacnianiu odporności psychicznej uczniów, budowaniu współpracy i uwrażliwianiu na potrzeby innych. Należy do społeczności Superbelfrów RP, a Sylwia Chutnik opisała jej postać w „Opowieściach na dobranoc dla młodych buntowniczek”.

Adam Ejnik, laureat z 2025 roku, polonista z Żuromina. Jako jeden z pierwszych zwrócił uwagę mediów i opinii publicznej na narastający problem uzależnień wśród młodych ludzi w swojej gminie. Zorganizował kampanię profilaktyczną bazującą na psychoedukacji, w którą włączył dzieci i młodzież, rodziców, nauczycieli i lokalne władze. Zamiast zakazów – proponuje pasje. Razem z uczniami nagrywa audycje, wyrusza na wycieczki w ramach edukacji outdoorowej, kręci filmy o przyrodzie. Pokazuje im, że warto szukać własnego głosu i poczuć się związanym z miejscem, w którym się dorasta. Więcej o jego podejściu do pracy można przeczytać w wywiadzie opublikowanym przez CEO.

Dobra szkoła zaczyna się od nauczycieli

O tym, jak wiele oczekujemy od szkoły, mówi przygotowany przez CEO raport „Szkoła do życia”. W reprezentatywnym badaniu obejmującym 1000 osób zapytano o znaczenie różnych obszarów edukacji. Wszystkie 21 badanych obszarów uznało za ważne ponad 70 proc. respondentów.

Wynik pokazuje, że społeczeństwo rozumie rolę szkoły bardzo szeroko. Wymagamy nie tylko przekazywania wiedzy przedmiotowej, lecz także przygotowania do samodzielności, relacji z innymi i podejmowania decyzji. Szkoła ma wspierać rozwój i pomagać odnajdywać się w świecie, który zmienia się szybciej niż programy nauczania.

Takich oczekiwań nie da się spełnić zapisami w podstawie programowej. Potrzebne są odpowiednie warunki do pracy oraz wsparcie kadry pedagogicznej. Nawet najlepsze rozwiązania systemowe nie zastąpią codziennych spotkań ucznia z dorosłym, który potrafi wysłuchać i potraktować poważnie.

Nie oznacza to, że cała odpowiedzialność za jakość edukacji powinna spoczywać na nauczycielach. Przeciwnie – jeśli oczekujemy od szkoły tak wiele, musimy zadbać o pracujących tam ludzi. Ich praca wymaga kompetencji, czasu, współpracy i zaufania. A także społecznego uznania – nie tylko od święta!

Wypowiedź dr Aleksandry Korczak, wyróżnionej w 2023 roku, o tym świadczy: Natknęłam się na artykuł, że nauczycielom nie powinno się dawać kwiatów na koniec roku, gdyż dostają pieniądze za swoją pracę. A to nie jest prawda. Słyszymy przecież, że nauczyciele robią w szkołach dużo rzeczy, za które w ogóle im się nie płaci. Ale to nie znaczy, że my w szkole niczego nie dostajemy. To też nie jest prawda. My, poza wynagrodzeniem, otrzymujemy bardzo dużo! Takie wzmocnienia emocjonalne potrafi wręcz uzależniać. Lubimy się czuć potrzebni, lubiani i podziwiani. Myślę, że to jest okej. I że  jest okej, żeby pokazywać rodzicom i uczniom, którzy wyrażają wdzięczność, że się cieszymy, że w szkole jest czasem wiele radości.

Foto: Tomasz Kwiręg

Świadectwo, które zostaje na całe życie

Relacja z nauczycielką czy nauczycielem może być znacząca długo po zakończeniu edukacji. Bohaterowie kampanii CEO „Świadectwo na całe życie” wracają do szkolnych doświadczeń, by opowiedzieć o osobach, które ich wspierały i pomagały uwierzyć w siebie. Historie te pokazują, że wpływ nauczycieli często zaczyna się od uważnej rozmowy, zachęty do spróbowania czegoś nowego albo od przekonania ucznia, że nie jest sam.

Filmy z kampanii „Świadectwo na całe życie” z udziałem Sendlerowców można obejrzeć na stronie, a także na YouTube CEO: „Pan Kuba i Michał”, „Pani Anita i Przemek” oraz „Pani Bernadetta i Agnieszka”. To opowieści o relacjach, które nie kończą się wraz z ostatnim dzwonkiem. A także o tym, że szkoła może zostawić w człowieku coś niezwykle trwałego.

Sendlerowcy – społeczność, która istnieje, by wspierać

Ważną częścią Nagrody jest grono osób nagrodzonych i wyróżnionych. To społeczność Sendlerowców, którzy dzielą się doświadczeniem, inspirują innych pedagogów i wspólnie szukają odpowiedzi na wyzwania współczesnej szkoły.

CEO zaprasza Sendlerowców do udziału w spotkaniach, panelach eksperckich i webinarach, a także do tworzenia materiałów przydatnych innym nauczycielom. Służą temu m.in. coroczne Laboratoria wiedzy i dobrych praktyk – warsztaty, sprzyjające wymianie doświadczeń, rozwijaniu pomysłów i szukaniu rozwiązań, które można zastosować w różnych placówkach. To ważne w zawodzie, w którym wiele osób mierzy się z podobnymi trudnościami, często w pojedynkę. Spotkania, rozmowy o problemach i poznanie sprawdzonych metod pomagają zdobywać umiejętności, a zarazem przypominają, że aktywność jednej osoby może inspirować kolejne.

Nagroda nie jest więc wyłącznie jednorazowym aktem uznania. Pomaga budować środowisko, w którym praktyka i kompetencje nauczycieli są traktowane jako cenne zasoby. Towarzyszy temu przekonanie, że edukacja zmienia się dzięki tym ludziom.

W rozmowach o oświacie często skupiamy się na tym, co można zmierzyć: ocenach, egzaminach i realizacji programu. Wszystko to ważne, ale są też inne elementy – niepoliczalne i niemierzalne. Egzaminy nie pokażą, czy uczniowie nauczyli się słuchać, czy potrafią przyznać się do błędu i wyciągać z tego wnioski, zareagować na krzywdę albo zaangażować w sprawę ważną dla lokalnej społeczności. Takie umiejętności rozwijają się w relacjach międzyludzkich i codziennych sytuacjach. Wówczas, gdy nauczyciel daje podopiecznym przestrzeń do działania, pomaga prowadzić rozmowy i pokazuje, że odpowiedzialność nie jest pustym hasłem.

W 2026 roku odbywa się 20. edycja Nagrody „Za naprawianie świata” im. Ireny Sendlerowej. Nominowano do niej 11 nauczycielek, a laureatkę poznamy 20 listopada podczas gali w Muzeum Historii Polski w Warszawie. Nagroda główna wynosi 20 tys. zł. Jej znaczenie nie sprowadza się wyłącznie do finansowego wyróżnienia. Równie ważne jest publiczne uznanie dla pracy, która często pozostaje niewidoczna, bywa postrzegana jako nieprestiżowa, a przecież ma realny i kolosalny wpływ na życie młodych obywateli.

Patroni honorowi: Minister Edukacji, Rzecznik Praw Obywatelskich.

Partnerzy: Edukacyjna Fundacja im. Romana Czerneckiego, Fundacja Agencji Rozwoju Przemysłu, KPMG w Polsce, Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności, Program Szkoła Ucząca Się, International Rescue Committee, Fundacja Signum, Fundacja EduTank Edison, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie, Fundacja Pacewiczów.

Autorka: Katarzyna Banaszek

Partnerzy medialni: „Rzeczpospolita”, rp.pl.