Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA
To nie wszystkie zmiany, które przewiduje projekt nowelizacji Prawa oświatowego. Rząd chce również wzmocnić ochronę nauczycieli, zapewnić im bezpłatną pomoc prawną i psychologiczną oraz zaostrzyć zasady weryfikowania osób prowadzących szkoły niepubliczne.
Dlaczego rząd chce znowelizować ustawę Prawo oświatowe?
Projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw został opublikowany 30 października w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów pod numerem UD494. Przygotowało go Ministerstwo Edukacji. Proponowane rozwiązania mają zwiększyć bezpieczeństwo uczniów i pracowników przedszkoli, szkół oraz innych placówek oświatowych.
Bezpośrednim impulsem do przygotowania nowych regulacji była seria groźnych incydentów, jakie miały miejsce w polskich szkołach w październiku. W jednym z nich zginęła 37-letnia pracownica szkoły, raniona ostrym narzędziem przez 15-latka.
W uzasadnieniu projektu zmian Ministerstwo zwróciło uwagę, że obowiązujące przepisy nie dają dyrektorom wystarczających możliwości reagowania na zagrożenia, w tym akty agresji. Wskazuje również na napiętą sytuację międzynarodową i możliwość wystąpienia aktów dywersji na terenie placówek oświatowych. Nowelizacja ma więc stworzyć podstawy prawne do stosowania dodatkowych środków bezpieczeństwa. Jednym z najważniejszych będzie możliwość kontrolowania bagaży i odzieży.
Zmiany w Prawie oświatowym. Dyrektor sprawdzi plecak i kurtkę ucznia
Projekt zakłada rozszerzenie uprawnień dyrektorów szkół i placówek oświatowych. Będą oni mogli kontrolować bagaże i odzież wierzchnią uczniów, a także osób, które nie są uczniami ani pracownikami danej placówki. Uprawnienie obejmie zarówno osoby wchodzące na teren szkoły, jak i przebywające już w jej budynku. Kontrolę będzie mógł przeprowadzić dyrektor lub upoważniony przez niego pracownik. Do sprawdzania bagaży i odzieży będzie można wykorzystywać urządzenia wykrywające obecność metalu. Kontrola może obejmować również miejsca, w których uczniowie pozostawiają podręczniki, przybory szkolne, plecaki i odzież wierzchnią.
Czytaj więcej
Po fali ataków z użyciem noży powraca postulat zaostrzenia przepisów. Prof. Tomasz Safjański, specjalista ds. bezpieczeństwa, opowiada się za zakaz...
Proponowane rozwiązania mają dotyczyć nie tylko szkół publicznych. Prawo do przeprowadzania kontroli otrzymają również dyrektorzy placówek niepublicznych oraz osoby kierujące publicznymi i niepublicznymi innymi formami wychowania przedszkolnego.
Nowe uprawnienia nie będą oznaczały jednak pełnej dowolności. Projekt zastrzega, że kontrola musi odbywać się z poszanowaniem godności i innych dóbr osobistych osoby sprawdzanej. Nie może służyć jej napiętnowaniu ani stygmatyzowaniu. Przepisy mają określić również sposób postępowania w przypadku znalezienia przedmiotów zagrażających życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu osób przebywających w placówce. Dyrektor lub upoważniony pracownik będzie zobowiązany do ich odebrania i zabezpieczenia w miejscu, które uniemożliwi ich użycie i zapewni ich nienaruszalność. Następnie niebezpieczne przedmioty będą przekazywane policji.
Odrębnie potraktowano wyroby tytoniowe i papierosy elektroniczne. Jeśli podczas kontroli zostaną znalezione u osoby niepełnoletniej, dyrektor również będzie mógł je odebrać.
Co stanie się, jeśli uczeń nie zgodzi się na kontrolę plecaka?
Projekt przewiduje także procedurę na wypadek, gdy uczeń lub osoba z zewnątrz nie wyrazi zgody na kontrolę. W takiej sytuacji dyrektor będzie zobowiązany zawiadomić policję. Szczegółowe zasady wstępu i przebywania na terenie placówki mają zostać określone w jej statucie. Dotychczas przepisy nie nakładały wprost obowiązku kompleksowego uregulowania tych kwestii.
Czytaj więcej
Zatrzymany na warszawskiej Woli 16-latek trzymał w domu m.in. maczety i przedmioty przypominające broń palną, miał też planować atak. Policja poinf...
Po zmianach statut publicznej szkoły lub placówki będzie musiał określać zasady wejścia i przebywania na jej terenie zarówno uczniów, jak i osób, które nie są uczniami ani pracownikami. Podobny obowiązek zostanie wprowadzony w przypadku publicznych przedszkoli. Ich statuty będą musiały regulować zasady obecności osób niebędących pracownikami placówki. Oznacza to, że szkoły i przedszkola będą musiały uporządkować procedury dotyczące dostępu do budynków i przebywania na ich terenie. Chodzi między innymi o rodziców, opiekunów, gości i inne osoby odwiedzające placówki.
Zmiany w prawie zwiększą ochronę nauczycieli
Istotną częścią projektu są również zmiany dotyczące bezpieczeństwa i ochrony prawnej nauczycieli. Ministerstwo chce rozszerzyć zakres ochrony przysługującej im na podstawie Karty Nauczyciela. Obecnie nauczyciele podczas wykonywania obowiązków służbowych lub w związku z nimi korzystają z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Projekt zakłada, że ochrona ta będzie przysługiwała im również wtedy, gdy bezprawny zamach na ich osobę nastąpi z powodu wykonywanego zawodu lub zajmowanego stanowiska.
Nowe przepisy mają wyraźniej określić obowiązki dyrektorów i organów prowadzących w przypadku przestępstw popełnionych wobec nauczycieli. Mają oni zostać zobowiązani do zgłaszania odpowiednim organom informacji o określonych przestępstwach przeciwko nauczycielom, m.in. naruszeniu nietykalności cielesnej, czynnych napaściach czy znieważeniu.
Czytaj więcej
Ok. 20 tys. policjantów kontynuowało patrolowanie szkół i okolic szkół w poniedziałek - mówił Donald Tusk w czasie odprawy z ministrami i szefami s...
Projekt przewiduje dwa rodzaje bezpośredniego wsparcia dla nauczycieli pokrzywdzonych przestępstwem lub uczestniczących w zdarzeniach zagrażających ich życiu albo zdrowiu.
Pierwszym będzie bezpłatna pomoc prawna. Organ prowadzący szkołę lub placówkę ma mieć obowiązek zapewnienia jej na wniosek nauczyciela, który występuje w postępowaniu karnym jako pokrzywdzony lub oskarżyciel posiłkowy. Pomoc będzie finansowana przez organ prowadzący, niezależnie od sytuacji majątkowej nauczyciela.
Drugim rozwiązaniem jest bezpłatna pomoc psychologiczna. Ma być zapewniana na wniosek nauczyciela bezpośrednio w następstwie zdarzenia zagrażającego jego życiu lub zdrowiu, do którego doszło podczas wykonywania obowiązków służbowych lub w związku z nimi. Ministerstwo wskazuje, że w przypadku traumatycznych zdarzeń szybkie uzyskanie profesjonalnego wsparcia może ograniczyć ich negatywne skutki. Nauczyciel nie powinien być zmuszony do samodzielnego poszukiwania pomocy i ponoszenia jej kosztów.
Surowsza weryfikacja w szkołach niepublicznych
Nowelizacja ma również wzmocnić ochronę dzieci i uczniów w niepublicznych jednostkach systemu oświaty, szczególnie przed przestępstwami na tle seksualnym. Projekt przewiduje, że osoby zamierzające prowadzić szkołę lub placówkę niepubliczną, a także przyszli dyrektorzy i pracownicy pedagogiczni będą weryfikowani pod kątem spełniania wymogu niekaralności już na etapie ubiegania się o wpis do ewidencji.
Obecnie sprawdzenie takich warunków jest związane przede wszystkim z etapem zatrudniania pracowników przez istniejący już podmiot. W praktyce oznacza to, że weryfikacja może nastąpić dopiero po uzyskaniu przez placówkę wpisu do ewidencji. Po zmianach organy prowadzące ewidencję będą mogły sprawdzić odpowiednie osoby wcześniej. Rozszerzony zostanie również zakres danych wymaganych przy zgłoszeniu szkoły lub placówki. Projekt zakłada ponadto poszerzenie katalogu przesłanek umożliwiających odmowę wpisu do ewidencji lub wykreślenie z niej placówki.
Czytaj więcej
Dziewczyna w wieku 17 lat trafiła do szpitala po tym, jak została zaatakowana nożem przez starszą kilka lat napastniczkę przed jedną ze szkół w War...
Wzmocniony ma zostać także nadzór pedagogiczny nad szkołami i placówkami niepublicznymi. Organy sprawujące nadzór otrzymają możliwość skuteczniejszego egzekwowania dostępu do placówek i przeprowadzania kontroli, również w sytuacji utrudnionego kontaktu z osobą prowadzącą szkołę.
Dodatkowo projekt przewiduje obowiązek określania terminów realizacji zaleceń pokontrolnych. Jeśli niepubliczna placówka nie wykona zaleceń dotyczących ochrony małoletnich, informacja o tym będzie przekazywana organowi prowadzącemu ewidencję. Niezrealizowanie zaleceń ma zostać uwzględnione w katalogu przesłanek pozwalających na wykreślenie placówki z ewidencji.
Kto zastąpi dyrektora podczas kontroli?
W projekcie znalazły się również przepisy dotyczące funkcjonowania szkoły w przypadku nieobecności dyrektora. Placówka będzie musiała wskazać osobę upoważnioną do jej reprezentowania w takiej sytuacji. Osoba ta będzie mogła uczestniczyć w czynnościach kontrolnych i zapewniać dostęp do pomieszczeń oraz dokumentacji szkoły lub placówki. Rozwiązanie ma umożliwić organom sprawującym nadzór pedagogiczny wykonywanie niezbędnych czynności również wtedy, gdy dyrektor nie jest obecny.
Nowelizacja przewiduje ponadto utworzenie systemu teleinformatycznego gromadzącego dane dotyczące działalności młodzieżowych ośrodków wychowawczych. Ma on ułatwić koordynowanie nadzoru pedagogicznego, monitorowanie funkcjonowania ośrodków i dostosowywanie ich oferty do potrzeb młodzieży. Dostęp do danych w zakresie niezbędnym do wykonywania swoich zadań ma otrzymać również komisja zajmująca się kierowaniem nieletnich do tych placówek.
Kiedy proponowane zmiany w Prawie oświatowym wejdą w życie?
Projekt nowelizacji Prawa oświatowego znajduje się na etapie prac rządowych. Planowany termin jego przyjęcia przez Radę Ministrów to pierwszy kwartał 2027 r. Później ustawa będzie musiała przejść dalszą drogę legislacyjną.
Oznacza to, że dyrektorzy szkół nie otrzymują nowych uprawnień natychmiast po opublikowaniu projektu. Dopiero uchwalenie ustawy i wejście jej przepisów w życie pozwoli na stosowanie przewidzianych w niej rozwiązań.
Jeśli projekt zostanie przyjęty w proponowanym kształcie, zmiany obejmą kilka obszarów funkcjonowania systemu oświaty: od kontroli osób i przedmiotów wnoszonych do szkół, przez zasady dostępu do placówek, po ochronę prawną i psychologiczną nauczycieli oraz nadzór nad szkołami niepublicznymi.
