Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA
Czy polska szkoła jest gotowa na realne wsparcie zdrowia psychicznego uczniów? Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek w piśmie skierowanym do minister edukacji Barbary Nowackiej przypomina, że konstytucyjny obowiązek szczególnej opieki zdrowotnej wobec dzieci obejmuje również ich dobrostan psychiczny. W ocenie RPO wprowadzenie nowego przedmiotu – edukacji zdrowotnej – to krok w dobrym kierunku, jednak kluczowe będzie, czy i w jaki sposób MEN zadba o jego szerokie wdrożenie.
Czytaj więcej
W 2025 r. edukacja zdrowotna będzie przedmiotem nieobowiązkowym - poinformowała w czwartek minister edukacji Barbara Nowacka.
Edukacja zdrowotna w polskich szkołach. Depresja: temat alarmujący
Wystąpienie RPO jest pokłosiem marcowych obrad Komisji Ekspertów ds. Ochrony Zdrowia Psychicznego przy RPO, podczas których podkreślono skalę i dynamikę problemu depresji wśród młodzieży. Eksperci zajmujący się zdrowiem psychicznym alarmują: zaburzenia psychiczne stają się zjawiskiem coraz powszechniejszym, a ich występowanie wśród młodych ludzi wzrasta w niepokojącym tempie. Dane z lat 1997–2009 wskazują na niemal dwukrotny wzrost liczby pacjentów leczonych psychiatrycznie, a od tego czasu sytuacja dzieci i młodzieży nadal się pogarsza.
– Konieczne są działania prewencyjne, które pozwolą wychwytywać niepokojące sygnały już na wczesnym etapie. Szkoła jest naturalnym środowiskiem, w którym może to się dziać – podkreślają eksperci cytowani przez RPO.
Nowy przedmiot. Edukacja zdrowotna, czyli szansa na zmianę
6 marca 2025 roku minister Barbara Nowacka podpisała projekty rozporządzeń w sprawie podstawy programowej dwóch nowych przedmiotów: edukacji obywatelskiej i edukacji zdrowotnej, które mają pojawić się w szkołach od września 2025 roku. W treściach przewidzianych dla edukacji zdrowotnej znalazły się m.in. zagadnienia związane z rozwojem emocjonalnym i psychicznym, przeciwdziałaniem uzależnieniom, przemocy rówieśniczej i seksualnej, a także tematami neuroróżnorodności i niepełnosprawności.
Czytaj więcej
Barbara Nowacka podpisała 6 marca 2025 roku projekty rozporządzeń, wprowadzających do szkół edukację zdrowotną i edukację obywatelską.
Jak zauważa RPO, żaden dotychczasowy przedmiot szkolny nie obejmował tak szeroko pojętej psychoedukacji w sposób systemowy i obowiązkowy. Obecnie podobne treści pojawiają się najczęściej fragmentarycznie – na lekcjach wychowawczych lub wychowania do życia w rodzinie, na które jednak nie uczęszczają wszyscy uczniowie.
Potrzeba powszechności i systemowego podejścia w edukacji zdrowotnej
Rzecznik przyznaje, że zgodnie z obecnymi planami, nauczanie przedmiotu edukacja zdrowotna ma być dobrowolne. Choć taka decyzja mieści się w granicach swobody regulacyjnej władz oświatowych, RPO apeluje, by objąć nim jak największą liczbę uczniów.
– To nie może być przedmiot tylko dla wybranych – sugeruje w wystąpieniu do MEN.
Wiącek przypomina także, że zgodnie z preambułą do ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, „zdrowie psychiczne jest fundamentalnym dobrem osobistym człowieka”, a jego ochrona należy do obowiązków państwa. Tym samym nowy przedmiot w szkołach należy postrzegać jako realizację konstytucyjnego nakazu (art. 68 ust. 3 Konstytucji RP), zgodnie z którym „władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom”.
Pytania do MEN
W związku z powyższym Rzecznik Praw Obywatelskich wystosował do minister Barbary Nowackiej konkretne pytania:
1. W jaki sposób Ministerstwo Edukacji Narodowej zamierza działać, by objąć nauczaniem edukacji zdrowotnej jak największą liczbę uczniów?
2. Czy planowane są inne działania zmierzające do upowszechniania w szkołach wiedzy na temat zdrowia psychicznego?
3. Czy w ramach działań systemowych planowane są akcje edukacyjne kierowane do rodziców i opiekunów, dotyczące funkcjonowania psychospołecznego dzieci i młodzieży?
Czytaj więcej
Ponad 60 proc. ankietowanych przez IBRiS uważa, że wprowadzenie do szkół edukacji zdrowotnej nie niesie ze sobą ryzyka deprawacji i nadmiernej seks...
RPO wskazuje, że skuteczna edukacja w zakresie zdrowia psychicznego nie może ograniczać się wyłącznie do szkoły – potrzebne są także działania systemowe, które obejmą całe otoczenie dziecka, w tym rodziców.
Oczekiwanie na odpowiedź
Pismo Rzecznika Praw Obywatelskich wpisuje się w rosnącą społeczną świadomość potrzeby zadbania o zdrowie psychiczne młodych ludzi. Jego interwencja to przypomnienie, że reformy edukacyjne nie powinny być wyłącznie techniczne – mają głęboki wymiar społeczny i aksjologiczny. W obliczu rosnącego kryzysu psychicznego wśród dzieci i młodzieży od decyzji MEN będzie zależało, czy nowy przedmiot stanie się realnym wsparciem, czy tylko kolejnym niespełnionym postulatem.
