MATERIAŁ PRZYGOTOWANY PRZEZ POLITECHNIKĘ WROCŁAWSKĄ
Granty przyznawane przez ERC uchodzą za „naukowe Oscary”. To najbardziej prestiżowe programy finansowania w Europie, w których o sukcesie decydują wyłącznie doskonałość naukowa i przełomowy charakter projektu. Otrzymują je tylko nieliczni naukowcy, a w Polsce ich liczba jest wciąż bardzo mała. W ostatnim czasie wielkimi sukcesami w tych konkursach pochwalić się może Politechnika Wrocławska.
W 2023 r. pierwszym w historii uczelni laureatem ERC Starting Grant został dr hab. inż. Łukasz Sterczewski. Dwa lata później sukces ten powtórzyła dr hab. inż. Anna Siekierka, prof. uczelni. Z kolei pod koniec 2025 r. pierwszy we Wrocławiu ERC Consolidator Grant otrzymał dr hab. inż. Sławomir Porada.
– Nasze sukcesy w tych prestiżowych konkursach to nie uśmiech losu, ale efekt świadomego odejścia od tradycyjnego w naszym kraju modelu uczelni specjalistycznej na rzecz wielodziedzinowej instytucji badawczej, silnie osadzonej w europejskiej przestrzeni naukowej – podkreśla prof. Arkadiusz Wójs, rektor Politechniki Wrocławskiej. – Postawiliśmy na doskonałość naukową, współpracę, młodość, nieskrępowaną wolność twórczą oraz interdyscyplinarność wzorowaną na najlepszych politechnikach europejskich, łączących nauki podstawowe i inżynierię z naukami społecznymi i medycyną – dodaje.
To zmiana nie tylko organizacyjna, lecz także kulturowa: młodzi badacze na Politechnice Wrocławskiej mają realną autonomię, czas na badania, budują własne zespoły i dzięki temu konkurują na równych zasadach z najlepszymi europejskimi ośrodkami.
prof. Arkadiusz Wójs, rektor Politechniki Wrocławskiej
Nowa generacja liderów
Indywidualne sukcesy naukowców dopiero rozpoczynających swoją karierę są osadzone w szerszym planie rozwoju uczelni, bo młodzi badacze są dziś fundamentem strategii Politechniki Wrocławskiej.
Wsparcie dla nich zaczyna się bardzo wcześnie. Tylko na działalność kół naukowych uczelnia przeznacza rocznie ok. 2 mln zł, co przekłada się na przestrzeń do pierwszych eksperymentów, startów w zawodach międzynarodowych i naukę pracy zespołowej. Tak wykształceni młodzi ludzie chętniej wybierają potem ścieżkę kariery naukowej.
Jednym z priorytetów uczelni jest dalsza rozbudowa Szkoły Doktorskiej, która już dziś jest jedną z największych w kraju, a w niedalekiej przyszłości ma kształcić nawet 2 tys. osób.
– Doktorantów postrzegamy jako wyjątkową grupę młodych badaczy. Są mobilni, ambitni i gotowi podejmować badania w nowych obszarach i nowymi metodami, także na styku dziedzin i dyscyplin. Stanowią zaplecze dla dużych, zespołowych projektów, w których podział ról i specjalizacji decyduje o tempie postępu – tłumaczy prof. Arkadiusz Wójs.
Aby przyciągnąć tych najzdolniejszych i wygrać rywalizację z sektorem prywatnym, uczelnia oferuje warunki finansowe należące do najlepszych w kraju. Stypendia doktoranckie na Politechnice Wrocławskiej są bowiem około 30 proc. większe od ustawowego minimum.
Młodzi badacze mogą też liczyć na minigranty, dostęp do nowoczesnej infrastruktury oraz dodatkowe wynagrodzenia dla najbardziej aktywnych.
– Nasi doktoranci w przyszłości będą stanowić trzon kadry naukowej, niektórzy z nich zostaną uznanymi profesorami, co będzie świadczyło o jakości naszej uczelni – podkreśla prof. Arkadiusz Wójs. – A przy tym będą gotowi tworzyć rozwiązania odpowiadające na realne wyzwania społeczne. Bo nowoczesny inżynier musi umieć współpracować z humanistą i medykiem.
Dlatego Politechnika Wrocławska postawiła na interdyscyplinarny model kształcenia STEM+HSS (Science, Technology, Engineering, Mathematics + Health, Social Sciences), integrując m.in. informatykę z medycyną.
– W tym celu w 2021 roku poprzez reorganizację powołaliśmy największy w kraju Wydział Informatyki i Telekomunikacji, a dwa lata później jako pierwsza polska politechnika utworzyliśmy Wydział Medyczny, który w ciągu kilku lat ma szansę stać się jednym z największych na naszej uczelni – mówi prof. Wójs.
Wielki powrót
Historia dr. hab. Sławomira Porady z Wydziału Chemicznego jest modelowym przykładem sukcesu nowej strategii przyciągania talentów. Badacz, który stopień doktora uzyskał na Politechnice Wrocławskiej, przez 13 lat rozwijał karierę w czołowych ośrodkach w Holandii i Niemczech. Do Wrocławia powrócił w 2022 r. dzięki grantowi „Polskie Powroty” Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej.
Dziś realizuje projekt ION-TRACE, który może zrewolucjonizować gospodarkę wodną. Jego badania dotyczą precyzyjnego sterowania transportem jonów w materiałach elektrodowych. – Poszukuję „punktu optymalnego”, w którym nawet drobne różnice między jonami przełożą się na ich skuteczną separację – wyjaśnia prof. Sławomir Porada.
Zastosowanie? Choćby selektywne usuwanie sodu z wody szklarniowej. W skali Europy mogłoby to oznaczać oszczędność nawet 210 mln m sześc. słodkiej wody rocznie.
Drugie życie baterii
W dobie elektromobilności Europa stoi przed wyzwaniem zapewnienia dostępu do litu, kobaltu czy niklu – metali kluczowych dla produkcji akumulatorów. Prof. Anna Siekierka z Wydziału Chemicznego w swoim projekcie ReHeal4waste zaproponowała wykorzystanie do tego zużytych baterii. Jej zespół projektuje membrany kationowymienne. To cienkie, polimerowe struktury o grubości kartki papieru, wyposażone w grupy chemiczne zdolne do selektywnego wiązania określonych jonów metali.
– Traktujemy zużyte akumulatory nie jako kolejny odpad, ale źródło surowców – podkreśla prof. Siekierka. – Efektem naszych prac będzie bardziej efektywny, selektywny i skalowalny odzysk metali strategicznych. To krok w stronę gospodarki o obiegu zamkniętym oraz większej niezależności surowcowej Europy – dodaje badaczka Politechniki Wrocławskiej.
Kluczowa jest tu oczywiście interdyscyplinarność, czyli połączenie wiedzy z zakresu chemii polimerów, inżynierii procesowej i elektrochemii.
Teraherce w kieszeni
Z kolei projekt TeraERC dr. hab. inż. Łukasza Sterczewskiego z Wydziału Elektroniki, Fotoniki i Mikrosystemów dotyczy fal terahercowych, czyli promieniowania leżącego na granicy elektroniki i fotoniki. Fale te mają unikalną zdolność przenikania przez wiele materiałów nieprzewodzących, a jednocześnie dostarczają szczegółowej informacji o ich składzie chemicznym.
W praktyce oznacza to możliwość bezinwazyjnej analizy, m.in. wykrywania substancji niebezpiecznych czy identyfikacji podróbek leków. Problemem pozostaje jednak skala i koszt aparatury. Dlatego celem pracy naukowca jest miniaturyzacja skomplikowanych systemów do rozmiaru latarki.
– Zajmujemy się budowaniem miniaturowych spektrometrów do błyskawicznej analizy składu leków – mówi dr hab. inż. Łukasz Sterczewski, który doświadczenie zdobywał m.in. dzięki współpracy z NASA oraz Uniwersytetem Princeton.
Jeśli to się powiedzie, spektroskopia terahercowa może stać się narzędziem powszechnym, dostępnym nie tylko w wyspecjalizowanych laboratoriach, ale także w przemyśle czy medycynie.
Ku uczelni przyszłości
Transformacja uczelni to także zmiana kultury pracy. Prof. Arkadiusz Wójs podkreśla konieczność zmniejszenia obciążeń dydaktycznych na rzecz badań, by dorównać najlepszym w Europie.
– Uczelnie, zwłaszcza techniczne, muszą być aktywnymi uczestnikami procesów gospodarczych i społecznych, partnerami w tworzeniu innowacji. W tym celu należy przede wszystkim stwarzać warunki dla szybkich karier badawczych, swobodnego tworzenia zespołów, interdyscyplinarności, mobilności i współpracy międzynarodowej – mówi prof. Wójs, dodając, że przyszłość to duże, wielodziedzinowe ośrodki naukowe.
Politechnika Wrocławska, będąca już dziś jednym z najsilniejszych w Polsce centrów badań nad sztuczną inteligencją, konsekwentnie buduje swoją pozycję w europejskiej przestrzeni badawczej.
– Naszą ambicją jest kształtowanie technologii, o których dziś ledwo potrafimy marzyć – jak praktycznie niewyczerpane źródła energii dzięki fuzji czy powszechny dostęp do spektroskopii laserowej – podkreśla prof. Arkadiusz Wójs. – Musimy mieć możliwość zajmowania się wielkimi koncepcjami, nawet jeśli nikt nas o nie dziś nie prosi. To proces kształtowania przełomów, wielkich odkryć i postępu.
Wrocław stolicą młodej nauki
28 i 29 kwietnia uczelnia zorganizuje pierwsze Lem Next Gen Science Forum, czyli unikalne wydarzenie skierowane do studentów, doktorantów i młodych badaczy z całego świata. Forum będzie przestrzenią do debaty o przyszłości cywilizacji, roli AI, zielonej transformacji oraz etyce w nauce.
– Chcemy tworzyć środowisko sprzyjające rozwojowi młodych badaczy i wspierać ich w budowaniu kariery na arenie międzynarodowej – zapowiada prof. Katarzyna Matczyszyn, przewodnicząca komitetu organizacyjnego.
Podczas wydarzenia będzie można spotkać wszystkich trzech laureatów grantów ERC z Politechniki Wrocławskiej, a także wybitnych gości z zagranicy.
MATERIAŁ PRZYGOTOWANY PRZEZ POLITECHNIKĘ WROCŁAWSKĄ
