Polska szkoła wobec sztucznej inteligencji. Między lękiem a szansą cywilizacyjną

Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA.

Polska szkoła nie jest przygotowana na rewolucję, która już się rozpoczęła. Sztuczna inteligencja – technologia, która w ciągu kilkunastu miesięcy odmieniła sposób, w jaki ludzie pracują, uczą się i komunikują – wciąż traktowana jest w oświacie jako zagrożenie, a nie jako wyzwanie cywilizacyjne. Tymczasem, jak wynika z opublikowanej w maju „Białej księgi AI w polskiej szkole” opracowanej przez Sekcję Edukacji Cyfrowej Komitetu Informatyki PAN, bez głębokiej zmiany paradygmatu nauczania polska szkoła może utracić zdolność przygotowania uczniów do świata, który już przestał przypominać ten z końca XX wieku.

Czytaj więcej

Szkoły podstawowe i średnie

Nadchodzi technologiczna rewolucja w szkołach. Miliardy na AI i superlaboratoria

We wrześniu uczniowie po raz pierwszy usiądą w salach wyposażonych w drukarki 3D, roboty edukacyj...

AI w nauczaniu? Szkoła w epoce postkserówki

Raport otwiera diagnoza brutalna, choć niepozbawiona nadziei. Polska szkoła – jak piszą autorzy – „dryfuje w kryzysie cywilizacyjnym”. Wciąż dominuje w niej transmisyjny model nauczania, w którym uczeń ma powtórzyć i zapamiętać informacje z podstawy programowej. Tyle że świat wokół działa już w logice współpracy człowieka z algorytmem, kreatywnego rozwiązywania problemów, personalizowanego uczenia się.

Sztuczna inteligencja, zdaniem badaczy PAN, nie jest tylko kolejnym narzędziem cyfryzacji edukacji. To megatrend transformujący sposób myślenia o nauce, pracy i kulturze. – „AI może stać się katalizatorem zmiany modelu szkoły – z instytucji przekazującej wiedzę w kierunku szkoły kompetencji przyszłości” – czytamy w raporcie.

Zakazy zamiast edukacji

Największym problemem nie jest brak technologii, lecz brak zrozumienia. Dyrektorzy i nauczyciele często postrzegają AI jako koszt lub zagrożenie. Dlatego łatwiej jest zakazać używania ChatGPT czy smartfonów, niż uczyć odpowiedzialnego korzystania z tych narzędzi. Autorzy raportu zauważają, że w świecie dezinformacji i hejtu to właśnie szkoła powinna być miejscem, gdzie młodzi ludzie uczą się świadomego i etycznego korzystania z AI, zamiast poznawać ją w sieci – bez kontekstu i nadzoru.

W tym kontekście krytycznie oceniono program szkoleń MEN z zakresu sztucznej inteligencji dla nauczycieli. Według ekspertów PAN są one „programowo nietrafione, zbyt trudne i oparte na modelu jednej globalnej korporacji technologicznej”. Koncentrują się na aspektach technicznych, zamiast na pedagogicznych i etycznych. Sekcja Edukacji Cyfrowej PAN rekomenduje ich natychmiastowe wstrzymanie i stworzenie długofalowego, narodowego programu rozwoju kompetencji AI – obejmującego wszystkich nauczycieli, nie tylko informatyków.

Nie sprzęt, lecz kompetencje

Raport nie ogranicza się do krytyki. Wskazuje też konkretne rozwiązania. Zamiast inwestować miliardy w laptopy i tablety, państwo powinno – jak podkreślają autorzy – inwestować w kompetencje nauczycieli i uczniów oraz w publiczne modele AI, niezależne od komercyjnych platform. Polska powinna rozwijać własne modele językowe – takie jak Bielik.AI czy PLLuM – i zapewnić szkołom dostęp do licencjonowanych narzędzi, które można bezpiecznie wykorzystywać w procesie dydaktycznym.

Czytaj więcej

Materiał Partnera

Czy można wykryć, że pracę napisała AI? Nauczyciele akademiccy vs. ChatGPT

Dla jednych jest rewolucyjnym narzędziem, inni uważają go za zagrożenie dla edukacji. ChatGPT bły...

AI może odciążyć nauczycieli z rutynowych obowiązków, pomóc personalizować naukę i wspierać uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Ale tylko pod jednym warunkiem – że szkoła nie zatraci sensu swojej misji. „Nie chodzi o tworzenie coraz bardziej inteligentnych narzędzi, lecz o tworzenie narzędzi, które czynią użytkowników bardziej inteligentnymi” – podkreślają autorzy.