Z tego artykułu się dowiesz:
- Jakie są kluczowe wnioski z raportu Komitetu Informatyki PAN dotyczące roli AI w polskiej edukacji?
- Dlaczego obecne podejście do nauczania w polskich szkołach może być niewystarczające w erze sztucznej inteligencji?
- Jakie są największe wyzwania i obawy związane z implementacją AI w szkołach?
- Na jakie aspekty AI zwracają uwagę eksperci PAN, mające wpływ na etyczne i świadome korzystanie z technologii?
- Jakie konkretne rekomendacje są przedstawione w „Białej księdze AI w polskiej szkole” dla poprawy edukacji w kontekście AI?
- Jakie możliwości i zmiany mogłaby przynieść efektywna integracja sztucznej inteligencji w procesie dydaktycznym?
Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA.
Polska szkoła nie jest przygotowana na rewolucję, która już się rozpoczęła. Sztuczna inteligencja – technologia, która w ciągu kilkunastu miesięcy odmieniła sposób, w jaki ludzie pracują, uczą się i komunikują – wciąż traktowana jest w oświacie jako zagrożenie, a nie jako wyzwanie cywilizacyjne. Tymczasem, jak wynika z opublikowanej w maju „Białej księgi AI w polskiej szkole” opracowanej przez Sekcję Edukacji Cyfrowej Komitetu Informatyki PAN, bez głębokiej zmiany paradygmatu nauczania polska szkoła może utracić zdolność przygotowania uczniów do świata, który już przestał przypominać ten z końca XX wieku.
Czytaj więcej
We wrześniu uczniowie po raz pierwszy usiądą w salach wyposażonych w drukarki 3D, roboty edukacyjne czy stacje do pracy z danymi. Zamiast jedynie s...
AI w nauczaniu? Szkoła w epoce postkserówki
Raport otwiera diagnoza brutalna, choć niepozbawiona nadziei. Polska szkoła – jak piszą autorzy – „dryfuje w kryzysie cywilizacyjnym”. Wciąż dominuje w niej transmisyjny model nauczania, w którym uczeń ma powtórzyć i zapamiętać informacje z podstawy programowej. Tyle że świat wokół działa już w logice współpracy człowieka z algorytmem, kreatywnego rozwiązywania problemów, personalizowanego uczenia się.
Sztuczna inteligencja, zdaniem badaczy PAN, nie jest tylko kolejnym narzędziem cyfryzacji edukacji. To megatrend transformujący sposób myślenia o nauce, pracy i kulturze. – „AI może stać się katalizatorem zmiany modelu szkoły – z instytucji przekazującej wiedzę w kierunku szkoły kompetencji przyszłości” – czytamy w raporcie.
Zakazy zamiast edukacji
Największym problemem nie jest brak technologii, lecz brak zrozumienia. Dyrektorzy i nauczyciele często postrzegają AI jako koszt lub zagrożenie. Dlatego łatwiej jest zakazać używania ChatGPT czy smartfonów, niż uczyć odpowiedzialnego korzystania z tych narzędzi. Autorzy raportu zauważają, że w świecie dezinformacji i hejtu to właśnie szkoła powinna być miejscem, gdzie młodzi ludzie uczą się świadomego i etycznego korzystania z AI, zamiast poznawać ją w sieci – bez kontekstu i nadzoru.
W tym kontekście krytycznie oceniono program szkoleń MEN z zakresu sztucznej inteligencji dla nauczycieli. Według ekspertów PAN są one „programowo nietrafione, zbyt trudne i oparte na modelu jednej globalnej korporacji technologicznej”. Koncentrują się na aspektach technicznych, zamiast na pedagogicznych i etycznych. Sekcja Edukacji Cyfrowej PAN rekomenduje ich natychmiastowe wstrzymanie i stworzenie długofalowego, narodowego programu rozwoju kompetencji AI – obejmującego wszystkich nauczycieli, nie tylko informatyków.
Nie sprzęt, lecz kompetencje
Raport nie ogranicza się do krytyki. Wskazuje też konkretne rozwiązania. Zamiast inwestować miliardy w laptopy i tablety, państwo powinno – jak podkreślają autorzy – inwestować w kompetencje nauczycieli i uczniów oraz w publiczne modele AI, niezależne od komercyjnych platform. Polska powinna rozwijać własne modele językowe – takie jak Bielik.AI czy PLLuM – i zapewnić szkołom dostęp do licencjonowanych narzędzi, które można bezpiecznie wykorzystywać w procesie dydaktycznym.
Czytaj więcej
Dla jednych jest rewolucyjnym narzędziem, inni uważają go za zagrożenie dla edukacji. ChatGPT błyskawicznie stał się częścią studenckiej codziennoś...
AI może odciążyć nauczycieli z rutynowych obowiązków, pomóc personalizować naukę i wspierać uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Ale tylko pod jednym warunkiem – że szkoła nie zatraci sensu swojej misji. „Nie chodzi o tworzenie coraz bardziej inteligentnych narzędzi, lecz o tworzenie narzędzi, które czynią użytkowników bardziej inteligentnymi” – podkreślają autorzy.
Etyka i myślenie krytyczne
Wprowadzenie AI do szkół powinno iść w parze z refleksją etyczną. Uczniowie muszą rozumieć, jak działają modele generatywne, jakie mają ograniczenia, jak rozpoznawać błędy i stronniczość algorytmów. W erze informacji tworzonej przez maszyny umiejętność weryfikacji źródeł staje się równie ważna jak pisanie wypracowań. Dlatego AI – jak przekonują eksperci PAN – powinna być obecna w nauczaniu wszystkich przedmiotów, od matematyki po język polski. Bo to nie tylko kwestia technologii, lecz kultury poznawczej i obywatelskiej.
Nowa umowa społeczna w edukacji
„Biała księga AI w szkole” nie jest manifestem technologicznym. To dokument o przyszłości państwa i społeczeństwa. Autorzy apelują o „nową umowę społeczną dla edukacji” – opartą na współpracy nauczycieli, uczniów, nauki i administracji. Bez niej polska szkoła zostanie na peryferiach wciąż przyspieszającego świata.
