Geografia możliwości. Uczniowie ze wsi z dziesięciokrotnie mniejszymi szansami na dobre liceum

To oznacza, że miejsce zamieszkania już na etapie szkoły podstawowej staje się kluczowym prognostykiem dalszych losów edukacyjnych – niezależnie od tego, ile punktów uczeń zdobył na egzaminach. Fakt ten rzuca nowe światło na problem nierówności edukacyjnych i wyzwania stojące przed systemem oświaty.

Badania Instytutu Badań Edukacyjnych pokazują, że zjawisko to ma charakter systemowy i nie sprowadza się wyłącznie do różnic w wynikach nauczania. Nawet po uwzględnieniu indywidualnych cech uczniów oraz formalnych kryteriów rekrutacyjnych, młodzi ludzie uczący się wcześniej w dużych ośrodkach miejskich znacznie częściej trafiają do liceów uznawanych za najbardziej prestiżowe. Geografia edukacyjnych szans działa więc jako niezależny mechanizm selekcji, który sprzyja uczniom z określonych obszarów kraju.

Czytaj więcej

Szkoły podstawowe i średnie

Mniej uczniów i nauczycieli, zwłaszcza na wsi. Co dalej?

Różnice między miastem a wsią są nadal bardzo duże, co wpływa na nierówności edukacyjne widoczne...

Na tę przewagę składa się wiele czynników. W dużych miastach funkcjonuje większa liczba renomowanych szkół, a dostęp do informacji o ich ofercie jest łatwiejszy. Istotną rolę odgrywają także aspiracje edukacyjne środowiska, sieci społeczne oraz zaplecze instytucjonalne wspierające wybory edukacyjne uczniów i ich rodzin. W mniejszych miejscowościach i na wsi nawet uczniowie o wysokich wynikach często stają przed barierami logistycznymi, informacyjnymi lub finansowymi, które utrudniają im podjęcie nauki w najbardziej cenionych szkołach.

Nierówności zakorzenione w szkolnej geografii

Eksperci zwracają uwagę, że konsekwencje tych różnic wykraczają daleko poza sam etap edukacji ponadpodstawowej. Dostęp do prestiżowych liceów zwiększa prawdopodobieństwo studiowania na najbardziej przyszłościowych kierunkach, a w dalszej perspektywie – wejścia na atrakcyjne segmenty rynku pracy. W ten sposób nierówności zakorzenione w geografii szkolnej przekładają się na trwałe różnice w kapitale społecznym i ekonomicznym całych regionów.

Autorzy analizy podkreślają, że jeśli system edukacji ma realnie wyrównywać szanse, musi w większym stopniu uwzględniać wymiar terytorialny. Sama formalna równość zasad rekrutacji nie wystarcza, gdy punkt wyjścia uczniów jest tak silnie zróżnicowany terytorialnie. Dyskusja o sprawiedliwości edukacyjnej coraz częściej dotyczy więc nie tylko tego, jak uczymy, ale także gdzie i w jakich warunkach młodzi ludzie rozpoczynają swoją szkolną drogę.