Tekst powstał we współpracy z Wydawnictwami Szkolnymi i Pedagogicznymi SA
W Światowym Dniu Nauczyciela, który przypada 5 października, Eurostat opublikował dane dotyczące wieku i struktury kadry nauczycielskiej w państwach Unii Europejskiej. Statystyki dotyczą 2024 roku i obejmują nauczycieli pracujących w szkołach podstawowych oraz średnich. Wynika z nich, że europejska oświata mierzy się z wyraźnym procesem starzenia się kadry. Polska na tym tle wypada szczególnie niepokojąco.
Dane Eurostatu: Ponad 40 proc. nauczycieli w UE ma 50 lat i więcej
W 2024 roku w szkołach podstawowych i średnich w Unii Europejskiej pracowało 5,30 mln nauczycieli. To o 36,5 tys. więcej niż rok wcześniej.
Z danych Eurostatu za 2024 rok wynika, że 40,4 proc. europejskich nauczycieli miało co najmniej 50 lat. Tymczasem osoby poniżej 30. roku życia stanowiły zaledwie 8 proc. całej kadry. Innymi słowy na każdego nauczyciela przed trzydziestką przypada około pięciu nauczycieli, którzy mają co najmniej 50 lat.
Czytaj więcej
Już 7 i 8 października w ZEN.COM Expo w Jasionce odbędzie się druga edycja Podkarpackiego Festiwalu Nauki i Innowacji (PFNI).
W grupie wiekowej 30–34 lata znajdowało się 9,5 proc. nauczycieli, a osoby w wieku 35–49 lat stanowiły 11,6 proc. W przypadku starszych roczników rozkład był bardziej równomierny – każda z pięcioletnich grup wiekowych między 40. a 59. rokiem życia obejmowała od 14,1 do 15,8 proc. nauczycieli.
Eurostat: Tylko 4 proc. nauczycieli w Polsce ma mniej niż 30 lat
W Polsce niemal 43 proc. nauczycieli miało w 2024 roku co najmniej 50 lat. Dało to Polsce 11. miejsce w Unii Europejskiej pod względem udziału najstarszej grupy nauczycieli.
Jeszcze bardziej wymowna jest druga strona statystyki. Nauczyciele poniżej 30. roku życia stanowili w Polsce zaledwie 4 proc. całej kadry. Mniej młodych nauczycieli było tylko na Cyprze – 3,1 proc. – oraz w Portugalii, gdzie stanowili 3,3 proc. nauczycieli. Polska pod względem odsetka najmłodszych nauczycieli znalazła się więc na trzecim miejscu od końca w UE.
Różnica między Polską a liderami jest ogromna. W Luksemburgu nauczyciele przed trzydziestką stanowili 15,3 proc. kadry, w Danii – 15,2 proc., w Belgii – 14,9 proc., a w Austrii – 14,6 proc.
Czytaj więcej
W szkołach rozpoczął się Tydzień o Przeciwdziałaniu Przemocy Rówieśniczej. Przez najbliższe dni uczniowie, nauczyciele i rodzice będą rozmawiać o h...
Eurostat: Litwa krajem z największym odsetkiem nauczycieli po pięćdziesiątce
Jeszcze wyraźniej widać różnice, gdy spojrzymy na udział osób mających 50 lat lub więcej.
W pięciu państwach UE ponad połowa nauczycieli należy do tej grupy wiekowej. Najwyższy wynik odnotowano na Litwie – 58,4 proc. Dalej znalazły się Portugalia – 55,6 proc., Włochy – 54,3 proc., Łotwa – 54 proc. oraz Estonia – 50,6 proc. Na drugim końcu zestawienia znalazły się Irlandia, Malta i Luksemburg. Udział nauczycieli mających co najmniej 50 lat wynosił tam odpowiednio 20,8, 20,9 i 22 proc.
Wnioski dla Polski z danych Eurostatu
Polska szkoła ma bardzo mało młodych nauczycieli, którzy mogliby w przyszłości zastąpić odchodzącą kadrę. 4 proc. nauczycieli poniżej 30. roku życia to wynik zdecydowanie niższy od unijnej średniej wynoszącej 8 proc. Polska znajduje się pod tym względem w ścisłej końcówce zestawienia. Statystyki tej nie można sprowadzić wyłącznie do pytania o wiek pracowników. Za nią stoją kwestie atrakcyjności zawodu, warunków pracy, wynagrodzeń, prestiżu społecznego, możliwości rozwoju zawodowego oraz tego, czy młodzi ludzie widzą w nauczaniu zawód, z którym chcą związać swoją przyszłość. Dlatego dane opublikowane przez Eurostat z okazji Światowego Dnia Nauczyciela są czymś więcej niż ciekawostką statystyczną. Pokazują jedno z najważniejszych wyzwań, przed którymi w najbliższych latach stanie europejska, a szczególnie polska szkoła: jak sprawić, by w szkołach było więcej młodych nauczycieli?
Statystyki dotyczące wieku nauczycieli mogą wyglądać jak kolejny ranking państw. W rzeczywistości kryje się za nimi znacznie poważniejsze pytanie: czy szkoły będą miały komu przekazać doświadczenie odchodzących z zawodu nauczycieli? Jeżeli duża część kadry zbliża się do wieku emerytalnego, a jednocześnie niewielu młodych ludzi wchodzi do zawodu, system zaczyna mieć problem z naturalnym zastępowaniem kolejnych roczników nauczycieli.
Komisja Europejska zwraca uwagę, że starzenie się kadry oznacza również rosnące potrzeby związane z zastępowaniem nauczycieli odchodzących z zawodu. W analizach dotyczących Polski wskazuje się ponadto na utrzymujące się niedobory nauczycieli oraz trudności z przyciąganiem i zatrzymywaniem nowych pracowników.
Eurostat: Zawód nauczyciela jest nadal silnie sfeminizowany
Eurostat pokazuje również, jak mocno sfeminizowany pozostaje zawód nauczyciela. W całej Unii kobiety stanowiły w 2024 roku 72,9 proc. kadry, a mężczyźni 27,1 proc.
Udział mężczyzn był stosunkowo podobny w większości grup wiekowych – wynosił od 26 do 30 proc. Wyjątkiem byli nauczyciele mający 65 lat i więcej. W tej grupie mężczyźni stanowili 35,6 proc. Eurostat wiąże to m.in. z różnicami w ustawowym wieku emerytalnym.
