Tegoroczna edycja odbywała się pod hasłem „Edukacja jutra: Prawo, technologia i podmiotowość obywatelska”. Dyskusje dotyczyły m.in. bezpieczeństwa dzieci, przemocy rówieśniczej i cyfrowej, praw uczniów, dialogu w szkole oraz odpowiedzialnego korzystania z nowych technologii.

Najważniejsza jest stała współpraca

Jak podkreśla Jakub Puszkarski, wiceprezes Krajowej Rady Radców Prawnych, kluczowym wnioskiem z Kongresu jest potrzeba trwałego łączenia doświadczeń różnych środowisk.

– Nauczyciele znają codzienność szkoły, prawnicy pomagają zrozumieć dostępne narzędzia, a psychologowie i organizacje społeczne wnoszą doświadczenie w pracy z dziećmi. Kongres jest unikatowym forum, na którym te perspektywy mogą się spotkać. Liczę na to, że nawiązane podczas wydarzenia kontakty przełożą się na konkretne działania: wspólne zajęcia, szkolenia i pomoc w rozwiązywaniu problemów, z którymi szkoły mierzą się na co dzień – mówił Jakub Puszkarski.

Prawo powinno zaczynać się od wartości

Jednym z wątków Kongresu był poszukiwanie odpowiedzi na pytanie, czego właściwie powinniśmy uczyć, kiedy mówimy o edukacji prawnej. Aleksandra Chudaś, Pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości do spraw Edukacji Konstytucyjnej, zwracała uwagę, że punktem wyjścia nie powinny być przepisy, lecz wartości, którym prawo ma służyć.

– Nauczanie prawa w szkołach warto zacząć od tego, czemu służy prawo. To nie jest tylko spis zakazów czy zasad porządkujących świat. Prawo ma próbować urzeczywistniać takie wartości jak wolność, godność i równe traktowanie. Rozmowa o prawie powinna więc zaczynać się od tego, co te wartości oznaczają dla samych uczniów. Takie podejście pozwala także inaczej spojrzeć na Konstytucję – nie jak na odległy dokument, ale jako źródło wiedzy o prawach, obowiązkach i zasadach wspólnego funkcjonowania – wskazywała Aleksandra Chudaś.

Uczeń musi nie tylko znać prawa, ale też czuć sprawczość

Jednym z tematów Kongresu była podmiotowość młodych ludzi. Zdaniem Jakuba Puszkarskiego samo zapewnianie uczniów, że ich głos jest ważny, nie wystarczy. Potrzebne jest realne współdecydowanie, możliwość zgłaszania inicjatyw i przekonanie, że dorośli poważnie traktują ich pomysły. Podobnego zdania jest Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Edukacji Narodowej – Paulina Piechna-Więckiewicz.

– Edukacja prawna i obywatelska to budowanie podstaw każdej demokracji. Nie ma samodzielnie myślących młodych osób, które mogą kreować swoją tożsamość obywatelską, jeżeli nie wiedzą, jakim zestawem praw, ale też obowiązków dysponują. Jednak samo przekazywanie wiedzy nie wystarczy. Praw trzeba doświadczać i uczyć się ich przez działanie: udział w inicjatywach lokalnych, wizyty w sądach i instytucjach czy bezpośrednie zetknięcie z procesami, w których później – już jako dorośli obywatele – młodzi ludzie będą uczestniczyć – wskazywała wiceministra edukacji.

Radca prawny nie tylko tłumaczy przepisy

W dyskusjach dużo miejsca poświęcono również temu, jaką rolę mogą odegrać radcowie prawni współpracujący ze szkołami. Jak wskazywano, ich zadanie nie powinno ograniczać się do wyjaśniania przepisów dopiero wtedy, kiedy pojawia się spór. Wiceprezes KRRP Bartosz Opaliński zwrócił uwagę na praktyczne doświadczenie radców prawnych w sprawach cywilnych, karnych i administracyjnych, które może być wykorzystane w edukacji najmłodszych. Istotnym elementem tej edukacji jest również uczenie dialogu i rozwiązywania konfliktów bez natychmiastowego sięgania po formalne środki. Edukacja prawna to okazja na naukę mediacji, rozmowy i szukania rozwiązania, zanim konflikt eskaluje.

– Radcowie prawni mogą nieść swoją wiedzę najmłodszemu pokoleniu po to, aby później młodzi ludzie mogli być aktywnymi uczestnikami społeczeństwa obywatelskiego, znali swoje prawa, umiejętnie z nich korzystali, ale też poznali swoją odpowiedzialność. Chodzi także o nawiązywanie relacji, dialog i promowanie zachowań promediacyjnych, żeby konflikty rozwiązywać w sposób obywatelski i z dbałością o drugą stronę sporu – podkreślił Bartosz Opaliński.

Bezpieczeństwo dziecka ważniejsze niż sama procedura

Kolejnym wnioskiem z Kongresu jest potrzeba skutecznego stosowania standardów ochrony małoletnich. Każdy pracownik szkoły powinien wiedzieć, jak reagować na krzywdzenie, a każde dziecko – do kogo może zwrócić się o pomoc. Po interwencji konieczne jest także sprawdzenie, czy przemoc rzeczywiście ustała i czy udzielone wsparcie jest wystarczające. W programie wydarzenia dużo miejsca poświęcono właśnie praktycznemu stosowaniu standardów oraz budowaniu realnej „siatki bezpieczeństwa” wokół uczniów i pracowników szkoły oraz skutecznej współpracy placówek z policją, sądami rodzinnymi, organami prowadzącymi i innymi instytucjami.

AI: ani zakaz, ani bezkrytyczny zachwyt

Ważnym tematem była również sztuczna inteligencja. Kongres pokazał, że szkoła nie powinna traktować AI wyłącznie jako zagrożenia. Narzędzia te mogą wspierać nauczycieli i uczniów, ale potrzebne są jasne zasady ich używania, ochrona prywatności, weryfikowanie odpowiedzi i zachowanie samodzielności myślenia.

Jak podsumowuje Jakub Puszkarski, wszystkie te wątki łączy jeden wspólny mianownik: „edukacja, edukacja i jeszcze raz edukacja” – praktyczna, systematyczna i bliska codziennym doświadczeniom młodych ludzi. Taka, która uczy korzystania z własnych praw, respektowania praw innych i przekonania, że można realnie wpływać na otaczający świat.

…………………………………………………………………………

O 5. Kongresie Edukacji Prawnej i Obywatelskiej

5. Kongres Edukacji Prawnej i Obywatelskiej, organizowany przez Krajową Izbę Radców Prawnych, Fundację Teneo oraz Okręgową Izba Radców Prawnych w Gdańsku, odbył się 2 października 2026 roku w Centrum Wystawienniczo – Kongresowym AMBEREXPO w Gdańsku.

Kongres to najważniejsze ogólnopolskie forum wymiany doświadczeń, dobrych praktyk i innowacyjnych pomysłów. Tworzy wspólną przestrzeń dialogu dla przedstawicieli zawodów prawniczych, administracji publicznej, organizacji społecznych oraz dyrektorów szkół, nauczycieli i edukatorów. Łączy nas jeden cel: poszukiwanie skutecznych rozwiązań, które pomogą upowszechnić edukację prawną i obywatelską w polskim systemie oświaty.

Tegoroczna, piąta już edycja, odbyła się pod hasłem: „Edukacja jutra: Prawo, technologia i podmiotowość obywatelska”. W dobie dynamicznych przemian społecznych i technologicznych skupiono się na wyzwaniach stojących przed współczesną szkołą, ze szczególnym uwzględnieniem edukacji prawnej i obywatelskiej. Staje się ona dziś kluczowym narzędziem kształtowania społeczeństwa świadomego i gotowego na wyzwania współczesnego świata.

Patronat honorowy nad wydarzeniem objęli Minister Edukacji Narodowej, Minister Sprawiedliwości, Marszałek Województwa Pomorskiego oraz Prezydent Miasta Gdańska. Partnerami wydarzenia są: Samorząd Województwa Pomorskiego, Krajowa Rada Notarialna, Krajowa Rada Komornicza, Miasto Gdańsk, Fundacja Energa, Wydawnictwo Nowa Era, Instytut Wymiaru Sprawiedliwości, Wydział Prawa i Administracji Uniwersytetu Gdańskiego, Izba Notarialna w Gdańsku, Wolters Kluwer Polska, Fundacja Edukacji Prawnej IUSTITIA, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Gdańsku, Adic4Legal, Kuratorium Oświaty w Gdańsku, Stowarzyszenie Sędziów Polskich „IUSTITIA” oraz Pomorskie Centrum Edukacji Nauczycieli w Gdańsku. Patronem medialnym Kongresu jest Dyrektor Szkoły. Miesięcznik kierowniczej kadry oświatowej, Radio Gdańsk oraz Rzeczpospolita.

Więcej informacji o Kongresie znajduje się na stronie internetowej: www.KongresEdukacjiPrawnej.pl

Patronami medialnymi byli „Rzeczpospolita” i rp.pl